Ad Hoc Tahkim
Ad hoc tahkim, herhangi bir tahkim kurumuna bağlı olmadan, tarafların kendi belirlediği veya sözleşmede kararlaştırdıkları usul kurallarıyla, tamamen bağımsız biçimde yürütülen tahkim türüdür. Taraflara geniş bir esneklik sunması nedeniyle, özellikle sürecin her yönünü kendi ihtiyaçlarına göre şekillendirmek isteyen taraflarca tercih edilir.
Ad Hoc Tahkim Nedir?
“Ad hoc” ifadesi, Latince kökenli olup “bu amaç için” anlamına gelir; ad hoc tahkimde de süreç, o uyuşmazlığa özgü olarak, taraflarca belirlenen kurallarla yürütülür ve bir kurumun standart kurallarına tabi olunmaz. Taraflar, hakem sayısını, hakem seçim usulünü, yargılama dilini, tahkim yerini ve uygulanacak usul kurallarını tamamen kendi aralarında serbestçe kararlaştırır.
Türkiye’de ad hoc tahkim, uyuşmazlığın niteliğine göre 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu veya 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu hükümlerine tabidir. Taraflar arasında usule ilişkin bir düzenleme yapılmamışsa, kanunda öngörülen yedek hükümler devreye girer; bu da ad hoc tahkimin, tarafların hiçbir düzenleme yapmamış olması halinde dahi işleyebilir bir yapıya sahip olmasını sağlar.
Ad Hoc Tahkim ile Kurumsal Tahkim Arasındaki Fark
Ad Hoc Tahkim
Herhangi bir kuruma bağlı olmadan, tarafların kendi belirlediği usul kurallarıyla yürütülür. Taraflara maksimum esneklik sunar; ancak sürecin idari yükü tamamen taraflara ve hakemlere aittir.
Kurumsal Tahkim
Bir tahkim kurumunun kendi kurallarına ve idari desteğine tabi olarak yürütülür. Kurum, hakem atamasını ve süreç takibini üstlenerek tarafların idari yükünü azaltır.
Sürecin İşleyişi
Ad hoc tahkim süreci, taraflardan birinin, aralarındaki tahkim sözleşmesine dayanarak karşı tarafa yazılı bildirimde bulunmasıyla başlar. Taraflar, hakem sayısı ve seçimi konusunda önceden bir düzenleme yapmışlarsa buna göre hareket eder; bir düzenleme bulunmuyorsa, kanunda öngörülen yedek hükümlere göre hakem belirlenir ve gerektiğinde mahkeme, hakem atamasında devreye girebilir.
Hakem heyeti oluşturulduktan sonra, yargılamanın nasıl yürütüleceği, delillerin nasıl sunulacağı, duruşma yapılıp yapılmayacağı gibi usule ilişkin kararlar, büyük ölçüde taraflar ve hakem heyeti arasında müzakere edilerek belirlenir. Bu esneklik, sürecin uyuşmazlığın özelliklerine göre şekillendirilebilmesini sağlarken, aynı zamanda tarafların ve hakemlerin sürecin idari yönetiminde daha fazla sorumluluk üstlenmesini gerektirir.
Ad hoc tahkimde taraflar arasında usule ilişkin bir anlaşmazlık çıkması halinde, kurumsal tahkimdeki gibi bir kurum sekretaryası devreye giremez; bu tür anlaşmazlıklar hakem heyeti tarafından ya da gerektiğinde mahkeme yoluyla çözülür.
Neden Ad Hoc Tahkim Tercih Edilmeli?
- Sürecin her aşaması tarafların ihtiyaçlarına göre serbestçe şekillendirilebilir
- Kurumsal tahkime kıyasla kurum ücreti ödenmediği için maliyet daha düşük olabilir
- Taraflar arasında güçlü bir güven ilişkisi olduğunda süreç hızlı işleyebilir
- Usul kuralları, uyuşmazlığın özel niteliğine göre esnek biçimde belirlenebilir
- Hakem kararı, kesinleşmesi halinde mahkeme ilamı gibi icra edilebilir niteliktedir