Ulusal Tahkim
Ulusal tahkim, tarafların her ikisinin de Türkiye’de yerleşik olduğu, herhangi bir yabancılık unsuru taşımayan uyuşmazlıklarda uygulanan tahkim türüdür. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun tahkime ilişkin hükümleri çerçevesinde yürütülür ve Türk ticari hayatının önemli bir kısmında, mahkeme sürecine alternatif olarak tercih edilir.
Ulusal Tahkim Nedir?
Bir uyuşmazlığın “ulusal” tahkim kapsamında değerlendirilebilmesi için, tarafların ikisinin de Türkiye’de yerleşik olması, sözleşmenin ifa yerinin Türkiye olması ve uyuşmazlığın herhangi bir yabancılık unsuru taşımaması gerekir. Bu koşullar sağlandığında uygulanacak usul, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun onbirinci kısmında düzenlenen tahkim hükümleridir. Uyuşmazlıkta bir yabancılık unsuru bulunması halinde ise 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu devreye girer.
Ulusal tahkimde taraflar, aralarındaki uyuşmazlığı devlet mahkemeleri yerine seçtikleri hakem veya hakem heyeti önünde çözmeyi kabul eder. Bu tercih, genellikle sözleşmeye eklenen bir tahkim şartı veya uyuşmazlık doğduktan sonra imzalanan ayrı bir tahkim sözleşmesiyle yapılır. Taraflar bu anlaşmayla, devlet yargısına başvurma haklarından bilinçli olarak vazgeçmiş olur.
Hangi Uyuşmazlıklarda Uygulanır?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği, yani sulh yoluyla sona erdirebileceği uyuşmazlıkların tahkime elverişli olduğunu öngörür. Buna karşılık, iki tarafın iradesine tabi olmayan, kamu düzenini ilgilendiren uyuşmazlıklarda (örneğin ayni haklara ilişkin bazı davalar, aile hukuku uyuşmazlıklarının büyük kısmı) tahkim yoluna gidilemez.
Ticari Sözleşme Uyuşmazlıkları
Alım-satım, hizmet ve tedarik sözleşmelerinden doğan anlaşmazlıklar
Şirket ve Ortaklık Uyuşmazlıkları
Ortaklar arası pay ve yönetim anlaşmazlıkları
İnşaat ve Taşeronluk Uyuşmazlıkları
Proje teslim süreleri ve iş bedeli uyuşmazlıkları
Alacak ve Tazminat Talepleri
Sözleşmeden doğan alacak ve zarar talepleri
Ulusal Tahkim Süreci
Ulusal tahkim süreci, taraflar arasındaki tahkim şartına dayanarak, uyuşmazlığın taraflardan biri tarafından karşı tarafa bildirilmesiyle başlar. Hakem sayısı ve seçim usulü çoğunlukla tahkim sözleşmesinde önceden belirlenmiş olur; bir düzenleme yoksa kanunda öngörülen usul uygulanır ve gerektiğinde hakem, mahkeme tarafından atanır.
Hakem heyeti oluşturulduktan sonra taraflar iddia ve savunmalarını sunar, deliller incelenir, gerekli görülmesi halinde duruşma yapılır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu, tahkim yargılamasında usul kurallarının taraflarca büyük ölçüde serbestçe belirlenebilmesine imkan tanır; bu da süreci mahkeme yargılamasına kıyasla daha esnek ve hızlı kılar.
Yargılama sonunda hakem, uyuşmazlığı bağlayıcı bir kararla sonuçlandırır. Bu karar, kanunda sınırlı sayıda öngörülen iptal sebepleriyle (örneğin hakemin yetkisiz olması, hukuka aykırı usul uygulanması) mahkemede iptal davasına konu edilebilir; ancak kararın esası yeniden incelenmez.
Ulusal tahkimde hakem kararına karşı iptal davası, kararın tebliğinden itibaren belirli bir süre içinde açılmalıdır; bu süreye uyulmaması, kararın kesinleşmesine yol açar.
Neden Ulusal Tahkim?
- Genel mahkeme yargılamasına kıyasla önemli ölçüde daha hızlı sonuçlanır
- Taraflar, uyuşmazlık konusunda uzman hakem seçebilir
- Yargılama süreci ve kararlar gizli tutulur
- Usul kuralları taraflarca büyük ölçüde serbestçe belirlenebilir
- Hakem kararı, kesinleşmesi halinde mahkeme ilamı gibi icra edilebilir niteliktedir