Tahkim Süreci
Tahkim süreci, taraflar arasındaki tahkim sözleşmesi veya tahkim şartına dayanarak başlayan, belirli aşamalardan geçen ve hakemin bağlayıcı bir kararıyla sonuçlanan yapılandırılmış bir yargılama sürecidir. Mahkeme yargılamasına kıyasla daha esnek usul kurallarına sahip olsa da, sürecin sağlıklı işleyebilmesi için belirli temel aşamaların takip edilmesi gerekir.
Sürecin Genel Çerçevesi
Tahkim, taraflar arasındaki bir tahkim anlaşmasının varlığına dayanır; bu anlaşma olmadan tahkim süreci başlatılamaz. Anlaşma, ana sözleşmeye eklenen bir tahkim şartı biçiminde olabileceği gibi, uyuşmazlık doğduktan sonra taraflarca ayrıca imzalanan bağımsız bir tahkim sözleşmesi de olabilir. Her iki durumda da bu anlaşma, tarafların devlet mahkemelerine başvurma haklarından bilinçli olarak vazgeçtiğini ve uyuşmazlığı hakem önünde çözmeyi kabul ettiğini gösterir.
Sürecin işleyişi, kurumsal tahkimde ilgili kurumun kuralları, ad hoc tahkimde ise tarafların kendi belirlediği usul veya kanunun yedek hükümleri çerçevesinde şekillenir. Hangi usul uygulanırsa uygulansın, tahkim sürecinin temel aşamaları büyük ölçüde benzerlik gösterir.
Süreç Aşamaları
Tahkim süreci, aşağıdaki temel aşamalardan oluşur. Her aşama, yargılamanın adil ve öngörülebilir biçimde ilerlemesini sağlayacak şekilde birbirini takip eder.
Tahkim Talebi
Taraflardan biri, tahkim anlaşmasına dayanarak karşı tarafa yazılı bildirimde bulunur
Hakem Heyetinin Oluşturulması
Taraflarca kararlaştırılan usule göre hakem veya hakem heyeti belirlenir
Dilekçelerin Sunulması
Taraflar iddia ve savunmalarını yazılı olarak hakem heyetine iletir
Delillerin İncelenmesi
Belgeler, tanık beyanları ve gerektiğinde bilirkişi görüşleri değerlendirilir
Duruşma Aşaması
Gerekli görülmesi halinde taraflar hakem heyeti önünde sözlü olarak dinlenir
Hakem Kararı
Hakem heyeti, uyuşmazlığı bağlayıcı ve icra edilebilir bir kararla sonuçlandırır
Hakem Heyetinin Oluşturulması
Hakem heyetinin oluşturulması, tahkim sürecinin en kritik aşamalarından biridir. Taraflar, tahkim anlaşmasında tek hakemli ya da üç hakemli bir heyet üzerinde anlaşmış olabilir. Üç hakemli bir yapıda, genellikle her taraf kendi hakemini seçer, seçilen iki hakem ise heyetin başkanı olacak üçüncü hakem üzerinde anlaşır. Taraflar arasında hakem seçiminde anlaşmazlık çıkması halinde, kurumsal tahkimde ilgili kurum, ad hoc tahkimde ise yetkili mahkeme devreye girerek hakem ataması yapabilir.
Hakemin bağımsızlığı ve tarafsızlığı, tahkim sürecinin güvenilirliği açısından büyük önem taşır. Hakemler, göreve başlamadan önce taraflarla herhangi bir çıkar ilişkisi bulunmadığını beyan etmekle yükümlüdür; bu beyanla çelişen bir durum ortaya çıkarsa, ilgili hakemin reddi talep edilebilir.
Yargılama ve Karar Aşaması
Hakem heyeti oluşturulduktan sonra, taraflar dava dilekçesi ve cevap dilekçesi niteliğindeki belgelerini sunar; bu belgelerde iddia ve savunmalar, dayanılan deliller ve talep edilen sonuç açıkça ortaya konur. Hakem heyeti, gerekli görmesi halinde ek yazılı beyanlar isteyebilir, taraflardan belge sunmalarını talep edebilir veya bilirkişi incelemesi yaptırabilir.
Yargılama tamamlandığında hakem heyeti, uyuşmazlığı sonuçlandıran kararını yazılı olarak verir. Karar, gerekçeli olmak zorundadır ve taraflara usulüne uygun şekilde tebliğ edilir. Karar, kanunda öngörülen sınırlı sebepler dışında itiraza kapalıdır; bu da tahkimi, çok aşamalı bir temyiz sürecine sahip mahkeme yargılamasına kıyasla daha hızlı sonuçlandıran bir yöntem haline getirir.
Hakem kararına karşı iptal davası, kararın esasının yeniden incelenmesi anlamına gelmez; iptal davasında yalnızca kanunda sayılan usule ilişkin sınırlı sebepler denetlenir.
Sürecin Temel Özellikleri
- Süreç, taraflar arasındaki tahkim anlaşmasına dayanarak başlar
- Usul kuralları, mahkeme yargılamasına kıyasla büyük ölçüde esnetilebilir
- Yargılama ve karar gizli tutulur, kamuya açık değildir
- Hakem kararı bağlayıcıdır ve sınırlı sebepler dışında itiraza kapalıdır
- Kesinleşen karar, mahkeme ilamı gibi doğrudan icra edilebilir niteliktedir